Najbardziej wyraźną oznaką zaburzeń funkcji limfy jest opuchlizna- obrzęk limfatyczny. Nie zawsze pojawia się od razu. Może rozwijać się stopniowo, co spowodowane jest ciągłym przeciążeniem prawidłowo funkcjonujących naczyń limfatycznych.
Zanim jednak o dolegliwościach i sposobach radzenia sobie z nimi, kilka zdań na temat przyczyn ich powstawania.
Słów kilka o układzie limfatycznym
Słysząc „limfa”, często myślimy o węzłach chłonnych, które łatwo wyczuć np. na szyi czy w pachwinach, szczególnie gdy są powiększone podczas infekcji. W rzeczywistości są one tylko częścią większego układu limfatycznego.
Układ limfatyczny współpracuje z krwionośnym, ale w odróżnieniu od niego jest otwarty – drobne naczynia limfatyczne zbierają płyn tkankowy (czyli limfę) bezpośrednio z przestrzeni międzykomórkowej. Limfa ma skład podobny do osocza krwi i płynie tylko w jednym kierunku – od tkanek do serca.
Limfa zbiera z komórek odpady metaboliczne i nadmiar wody, a także dostarcza im substancje odżywcze. Następnie trafia do węzłów chłonnych, gdzie jest filtrowana, i dalej do krwiobiegu. Jej przepływ umożliwiają rytmiczne skurcze naczyń limfatycznych.
Układ limfatyczny ma więc ważną funkcję oczyszczającą i wspiera działanie układu odpornościowego.
Przyczyny osłabienia układu limfatycznego
Istnieje szereg różnych przyczyn zaburzających funkcjonowanie układu limfatycznego. Ogólnie obrzęki limfatyczne , można podzielić na : pierwotne i wtórne. Obrzęk limfatyczny pierwotny jest wrodzony, zazwyczaj spowodowany nieprawidłowym rozwojem naczyń limfatycznych lub ich brakiem. O wtórnym obrzęku limfatycznym , mówimy wówczas gdy dochodzi do uszkodzenia zdrowego układu limfatycznego na skutek np. urazu, zwichnięcia, uszkodzeń w trakcie zabiegów operacyjnych, infekcji bakteryjnych i grzybicznych, w radioterapii, w przebiegu leczenia nowotworów.
Klinicznie stopnie nasilenia obrzęku limfatycznego zdefiniowane są w następujący sposób:
stopień 0 (utajony)– układ limfatyczny działa nieprawidłowo ale dzięki samoistnym mechanizmom kompensacyjnym przepływ limfy jest regulowany – obrzęk nie występuje.
stopień I (odwracalny) – układ chłonny lekko przeciążony, pojawia się delikatna opuchlizna, po naciśnięciu skóry pojawia się delikatne wgłębienie – po uniesieniu kończyny obrzęk ustępuje
stopień II (samoistnie nieustępujący)– obrzęk jest twardy i zwłókniały, cechuje go nieodwracalność. stopień III (słoniowacizna) – obrzęk jest bardzo duży, skóra stwardniała często z naroślami
Jak radzić sobie z obrzękami limfatycznymi
Najskuteczniejszą metodą leczenia obrzęku limfatycznego jest Kompleksowa Terapia Przeciwobrzękowa (KTP) w skład, której wchodzi:
- ochrona i pielęgnacja skóry
- drenaż limfatyczny
- kompresoterapia
- rehabilitacja ruchowa
Każdy z tych etapów jest równie istotny i ważny . Wymaga zaangażowania pacjenta zarówno w pracy z terapeutą czy lekarzem oraz samodyscypliny i właściwego zaopatrzenia ortopedycznego. O ile drenaż limfatyczny manualny nie może odbyć się bez sprawnych rąk terapeuty, o tyle kompresoterapia, rehabilitacja (po wcześniejszej konsultacji z fizjoterapeutą), może być wykonywana przez pacjenta samodzielnie z użyciem sprzętów medycznych .
Co z pewnością się przyda?
- kompresoterapia przy użyciu odzieży uciskowej (podkolanówki, rękawy, pończochy, rajstopy) dobierane tylko i wyłącznie przez wykwalifikowane osoby
- rehabilitacja z wykorzystaniem: klinów elewacyjnych, wałków, kształtek, poduszek, podwieszek, piłek, masażerów.
